Wyciek danych- aspekty prawne, organizacyjne i techniczne

Atak ukierunkowany, łamanie haseł, włamanie do sieci, phishing, ataki typu DDoS to tylko niektóre przykłady incydentów z szerokiego spektrum cyberprzestępczości, których konsekwencją może być wyciek danych. Przyczyny sukcesu ww. działań wydają się różnorodne. Do najczęściej spotykanych zaliczamy opieszałość w przestrzeganiu podstawowych procedur bezpieczeństwa informacji czy zachowania polegające na nieumyślnym udostępnieniu danych. Przedmiotem niniejszego opracowania jest analiza ostatnich przypadków wycieków danych. Zastanowimy się, dlaczego dochodzi do takich wypadków i co robić, aby ograniczyć ryzyko ich powstania w przyszłości. Poniżej przedstawię kilka przykładów, które stanowią tylko medialny szczyt góry lodowej.

Postęp technologiczny i luki prawne diametralnie zmieniają podejście do cyberprzestępczości. Punktem wyjścia wszelkich rozważań jest teza, iż na wycieki informacji najbardziej narażone są firmy z branży medycznej i bankowości. Wynika to ze specyfiki przechowywanych przez nie danych. Wrażliwe informacje, które posiadają, stają się przedmiotem wyłudzeń na szeroką skalę. Dlaczego tak właśnie jest? Oczywiście chodzi o wartość materialną tego typu danych na rynku.

Na każdym kroku słyszymy o kolejnej aferze związanej z wyciekiem danych. Skala procederu w tym zakresie wydaje się ogromna. W ostatnim czasie na łamach jednego z tygodników pojawiła się informacja, iż włoska firma Hacking Team, zajmująca się tworzeniem oraz sprzedażą specjalistycznego oprogramowania szpiegowskiego, wykorzystywanego przez wiele krajów (w tym polskie CBA) i służb specjalnych została zaatakowana przez hakerów. Przedmiotem wycieku stały się listy klientów, serwerów oraz hasła do wielu kont. Kwestią odrębną jest sprzedaż systemu do państw, które nagminnie łamią podstawowe prawa człowieka. Zagadnienie te nie będzie jednak przedmiotem dłuższej refleksji. Zaniepokojenie budzi fakt, że używane hasła nie były zbyt skomplikowane i bardzo często się powtarzały.

Pytanie w tym momencie nasuwa się samo. Dlaczego tak wyspecjalizowana w obszarze bezpieczeństwa firma nie stosuje się do podstawowych wymogów w tym zakresie? Zadaliśmy to pytanie Pawłowi Janiszewskiego – ekspertowi bezpieczeństwa systemów informatycznych Auraco sp. z o.o. (firmy zajmującej się doradztwem w obszarze ochrony danych osobowych). Oto jego komentarz.

Moim zdaniem wynika to z 2 powodów. Po pierwsze, firmy zajmujące się bezpieczeństwem często same we własnej organizacji mają problemy z tego typu zagadnieniami. Są one bowiem przekonane, że w związku z tym czym się zajmują, nie grozi im żadne niebezpieczeństwo. Oczywiście jest to nieprawda. Wielokrotnie mogliśmy obserwować tego typu sytuacje, np. doklejanie złośliwego kodu do programów komputerowych służących w intencji ich twórców do zapewnienia bezpieczeństwa. Druga przyczyna to brak poszanowania procedur bezpieczeństwa i okresowych weryfikacji stopnia ich skuteczności. Procedury to, najskuteczniejszy jaki do tej pory wymyślono, środek służący zachowaniu określonych standardów bezpieczeństwa. Aby procedury działały – konieczne jest ich szanowanie i stosowanie przez ścisłe kierownictwo organizacji oraz prowadzenie okresowych, profesjonalnych audytów. Jeśli „sam szef” się do nich nie stosuje to jest to sygnał dla pracownika, że najwidoczniej nie jest to ważne. W dzisiejszych czasach kwestia odpowiedniego zabezpieczenia danych to nie tylko wyraz korporacyjności i wielkości organizacji, ale środek służący realizacji celów biznesowych – utrzymania i pozyskiwania nowych klientów. – Paweł Janiszewski

Kolejny przykład wycieku danych to przedsiębiorstwo oferujące usługi dietetyczne Fit and Eat. Wyciek obejmował dane bardzo znanych osób, w tym ich adresy, kody do furtek na klatki, informacje o przebytych chorobach oraz urazach. Pole roszczeń cywilnoprawnych w tym zakresie wydaje się mieć ogromny potencjał. Mamy do czynienia z wyciekiem danych wrażliwych, które w konsekwencji stanowią naruszenie newralgicznych dóbr osobistych. Nieodzownym elementem przy omawianej sprawie wydaje się również zakres odpowiedzialności w aspekcie społecznym. Utrata renomy firmy, brak zaufania w oczach obecnych i potencjalnych klientów wydaje się jedną z większych bolączek dobrze prosperującej firmy.

Włamania do systemów informatycznych zdarzają się także w sektorze bankowym. W ostatnim czasie mieliśmy do czynienia z bezprecedensową sprawą dotycząca wycieku danych klientów jednego banków. Informacja o hakerskim incydencie szybko nabrała rozgłosu. Zaciekawienie wzbudza fakt, że na pewnym etapie sprawy haker żądał 200 tys. na dowolny dom dziecka. Kilka minut wystarczyło by w Internecie opublikowano dane osobowe klientów biznesowych w zakresie imienia, nazwiska, adresu zamieszkania i adresu e-mail, numeru dowodu, PESEL oraz wartości sald łącznie z historią transakcji. Komunikat banku dotyczący bezpieczeństwa danych zbudził strach klientów. Treść oświadczenia wskazywała, że w I kwartale roku 2015 r. doszło do przestępczego ataku grupy hakerów. Po raz kolejny wytknięto mankamenty w sferze bezpieczeństwa.

Kolejna kwestia jaka wymaga dłuższej refleksji dotyczy szerzącego się trendu, a mianowicie zdalnego dostępu do danych. Zbyt dużym stopniem zaufania obdarza się pracowników lub współpracowników mających zdalny dostęp do sensytywnych danych. Wielokrotnie zaufanie to jest nadużywane. Wyprowadzenie baz danych czy szeroko rozumiane działanie na niekorzyść firmy stają się procederem na porządku dziennym. Wielu ekspertów twierdzi, że zagrożenia „z wewnątrz” są zmorą wielu organizacji. Właściwym rozwiązaniem w tej sytuacji wydaje się wprowadzenie inteligentnego systemu monitorowania sesji zdalnych, którego zadaniem będzie wsparcie administratorów danych w zarządzaniu zasobami. Nie zapominajmy również o ciągłym dbaniu o adekwatność dostępu do danych osobowych. Żaden z naszych pracowników nie powinien posiadać szerszego dostępu do danych niż wymagają tego jego obowiązki służbowe.

Kilka słów na temat skutków prawnych wycieku danych. Czyn taki stanowi przestępstwo uregulowane w art. 51 Ustawy o ochronie danych osobowych. W myśl przepisu „Kto administrując zbiorem danych lub będąc obowiązany do ochrony danych osobowych udostępnia je lub umożliwia dostęp do nich osobom nieupoważnionym, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2”.

W rozdziale XXXIII Kodeksu Karnego odnajdujemy przepisy odnoszące się odpowiedzialności za przestępstwa przeciwko ochronie informacji. W myśl art. 269a kk „Kto, nie będąc do tego uprawnionym, przez transmisję, zniszczenie, usunięcie, uszkodzenie, utrudnienie dostępu lub zmianę danych informatycznych, w istotnym stopniu zakłóca pracę systemu komputerowego lub sieci teleinformatycznej, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5”. W rozdziale XXXV zatytułowanym „Przestępstwa przeciwko mieniu” odnajdujemy art. 287 kk, który wskazuje natomiast, że „Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub wyrządzenia innej osobie szkody, bez upoważnienia, wpływa na automatyczne przetwarzanie, gromadzenie lub przekazywanie danych informatycznych lub zmienia, usuwa albo wprowadza nowy zapis danych informatycznych, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5”.

Niezależnie od odpowiedzialności karnej należy wskazać, że wyciek danych stanowi poważne naruszenie prywatności. Prawo do prywatności jest jednym z dóbr osobistych podlegającym ochronie na gruncie przepisów Kodeksu Cywilnego. Niejednokrotnie zdarza się, że wyciek danych jest przedmiotem skargi kierowanej do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych. W przypadku niezastosowania się do decyzji wydanej przez GIODO stosowane są środki egzekucyjne przewidziane w przepisach ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Kilka słów podsumowujących. Wyciek danych stanowi kryzysową sytuację u każdego przedsiębiorcy. Straty wynikające z nieprzewidzianego incydentu mogą być ogromne. Zakłócenie działalności firmy, straty finansowe (konieczność zakupu nowego oprogramowania oraz przeszkolenia pracowników z zakresu ochrony danych osobowych generują kolejne koszty), a kończąc na utracie renomy. Po zaistniałym incydencie pora na podjęcie odpowiednich kroków oraz wyciągnięcie stosownych wniosków. Warto by się zastanowić w jaki sposób można zminimalizować ryzyko wystąpienia wycieku danych. Zaleceń i rekomendacji w tym zakresie wydaje się wiele. Przed szereg wysuwa się kwestia kładzenia dużego nacisku na edukowanie pracowników w sferze ochrony danych osobowych oraz ciągłe doskonalenie systemu ochrony danych osobowych. Co więcej, właściwe obchodzenie się z dokumentacja firmową oraz prawidłowe wykorzystywanie narzędzi informatycznych wydają się kluczem do sukcesu.

Należy pamiętać, że cyberprzestępczość to świetnie prosperujący biznes. Pojedyncza informacja może nie będzie stanowić przedmiotu ataku hakera, ale paczka wartościowych danych na pewno go zainteresuje.

 

2 komentarze do wpisu „Wyciek danych- aspekty prawne, organizacyjne i techniczne”

Dodaj komentarz

Administratorem Twoich dobrowolnie podanych danych osobowych jest Auraco sp. z o.o. z siedzibą przy ul. Solec 81B/73A, 00-382 Warszawa. Twoje dane osobowe będą przetwarzane w celu dodania i opublikowania komentarza na zasadach określonych w regulaminie. Auraco sp. z o.o. nie będzie udostępniać Twoich danych osobowych, chyba że będzie to konieczne z uwagi na obowiązujące przepisy prawa. Przysługuje Ci prawo dostępu oraz poprawienia danych osobowych.